तेल आणि वायू विहिरींचे वर्गीकरण उत्पादन वाढवण्याचे तंत्र

तेल आणि वायू विहिरींचे उत्पादन वाढवण्याचे तंत्रज्ञान हे तेल विहिरींची (वायू विहिरींसहित) उत्पादन क्षमता आणि पाणी अंतःक्षेपण विहिरींची पाणी शोषण क्षमता सुधारण्यासाठी एक तांत्रिक उपाय आहे. सामान्यतः वापरल्या जाणाऱ्या पद्धतींमध्ये हायड्रॉलिक फ्रॅक्चरिंग आणि ॲसिडिफिकेशन उपचारांव्यतिरिक्त, डाउनहोल स्फोट, सॉल्व्हेंट उपचार इत्यादींचा समावेश होतो.

१) हायड्रॉलिक फ्रॅक्चरिंग प्रक्रिया

हायड्रॉलिक फ्रॅक्चरिंगमध्ये, भूस्तराच्या शोषण क्षमतेपेक्षा जास्त प्रमाणात उच्च-स्निग्धता असलेले फ्रॅक्चरिंग द्रव विहिरीत इंजेक्ट केले जाते, ज्यामुळे बॉटम-होल दाब वाढतो आणि भूस्तरात भेगा पडतात. फ्रॅक्चरिंग द्रवाच्या सतत इंजेक्टिंगमुळे, भेगा भूस्तरात अधिक खोलवर पसरतात. पंप बंद केल्यानंतर भेग बंद होऊ नये म्हणून फ्रॅक्चरिंग द्रवामध्ये ठराविक प्रमाणात प्रोपंट (मुख्यतः वाळू) समाविष्ट करणे आवश्यक असते. प्रोपंटने भरलेल्या भेगा भूस्तरातील तेल आणि वायूच्या झिरपण्याची पद्धत बदलतात, झिरपण्याचे क्षेत्र वाढवतात, प्रवाहाचा रोध कमी करतात आणि तेल विहिरीचे उत्पादन दुप्पट करतात. अलीकडे जागतिक तेल उद्योगात अत्यंत लोकप्रिय असलेल्या "शेल गॅस"ला हायड्रॉलिक फ्रॅक्चरिंग तंत्रज्ञानाच्या जलद विकासाचा फायदा होतो!

२) तेल विहिरीचे आम्लीकरण उपचार

तेल विहिरीच्या अ‍ॅसिडिफिकेशन उपचाराचे दोन प्रकार आहेत: कार्बोनेट खडकांच्या थरांसाठी हायड्रोक्लोरिक अ‍ॅसिड उपचार आणि वालुकाश्म थरांसाठी मृदा अ‍ॅसिड उपचार. याला सामान्यतः अ‍ॅसिडिफिकेशन म्हणून ओळखले जाते.

►कार्बोनेट खडक थरांवर हायड्रोक्लोरिक ऍसिड उपचार: चुनखडक आणि डोलोमाइटसारखे कार्बोनेट खडक हायड्रोक्लोरिक ऍसिडसोबत अभिक्रिया करून कॅल्शियम क्लोराईड किंवा मॅग्नेशियम क्लोराईड तयार करतात, जे पाण्यात सहज विरघळते. यामुळे थराची पारगम्यता वाढते आणि तेल विहिरींची उत्पादन क्षमता प्रभावीपणे सुधारते. थराच्या तापमानाच्या परिस्थितीत, हायड्रोक्लोरिक ऍसिड खडकांसोबत खूप वेगाने अभिक्रिया करते आणि त्यातील बहुतेक भाग विहिरीच्या तळाजवळच वापरला जातो व तेलाच्या थरात खोलवर प्रवेश करू शकत नाही, ज्यामुळे ऍसिडीकरणाच्या परिणामावर परिणाम होतो.

►वाळूच्या खडकाच्या थरावर मृदा आम्ल उपचार: वाळूच्या खडकाचे मुख्य खनिज घटक क्वार्ट्ज आणि फेल्डस्पार आहेत. सिमेंटमध्ये प्रामुख्याने सिलिकेट्स (जसे की चिकणमाती) आणि कार्बोनेट्स असतात, हे दोन्ही हायड्रोफ्लोरिक आम्लामध्ये विरघळतात. तथापि, हायड्रोफ्लोरिक आम्ल आणि कार्बोनेट्स यांच्यातील प्रतिक्रियेनंतर, कॅल्शियम फ्लोराईडचा अवक्षेप तयार होतो, जे तेल आणि वायू विहिरींच्या उत्पादनासाठी अनुकूल नाही. सामान्यतः, कॅल्शियम फ्लोराईडचा अवक्षेप टाळण्यासाठी वाळूच्या खडकावर मृदा आम्लामध्ये ८-१२% हायड्रोक्लोरिक आम्ल आणि २-४% हायड्रोफ्लोरिक आम्ल मिसळून उपचार केले जातात. वाळूच्या खडकाच्या संरचनेला नुकसान पोहोचू नये आणि वाळू उत्पादनातील अपघात टाळण्यासाठी मृदा आम्लातील हायड्रोफ्लोरिक आम्लाची तीव्रता खूप जास्त नसावी. खडकातील कॅल्शियम आणि मॅग्नेशियम आयन आणि हायड्रोफ्लोरिक आम्ल यांच्यातील प्रतिकूल प्रतिक्रिया आणि इतर कारणे टाळण्यासाठी, मृदा आम्ल टाकण्यापूर्वी खडकावर हायड्रोक्लोरिक आम्लाने पूर्व-उपचार करणे आवश्यक आहे. पूर्व-उपचाराची व्याप्ती मृदा आम्ल उपचाराच्या व्याप्तीपेक्षा मोठी असावी. अलिकडच्या वर्षांत एक स्वयंभू मृदा आम्ल तंत्रज्ञान विकसित केले गेले आहे. भूस्तरात मिथाइल फॉर्मेट आणि अमोनियम फ्लोराइड यांची अभिक्रिया घडवून हायड्रोफ्लोरिक ऍसिड तयार केले जाते, जे खोल विहिरींमधील उच्च-तापमानाच्या तेलाच्या थरात कार्य करून मृदा आम्ल उपचाराचा प्रभाव सुधारते. त्यामुळे तेल विहिरींची उत्पादन क्षमता वाढते.